Glas ne nastaje na jednom mestu niti zavisi od samo jednog dela tela. Njegov zvuk oblikuju glasne žice, grkljan, usna i nosna šupljina, pluća i način na koji osoba koristi mišiće za govor. Zbog toga isti događaj, poput iznenađenja, straha ili uzbuđenja, kod različitih ljudi može proizvesti veoma različit zvučni odgovor.
Glas nastaje kombinacijom više osobina
Kada osoba govori, vazduh koji izlazi iz pluća pokreće glasne žice u grkljanu. Njihovo titranje stvara osnovni zvuk, a zatim ga prostor iznad grkljana oblikuje u ono što čujemo kao glas. Oblik tog sistema nije isti kod svih ljudi, pa ni isti signal iz nervnog sistema ne mora proizvesti isti zvuk.
Na glas utiču i trenutne okolnosti. Emocije mogu promeniti disanje, napetost mišića, položaj grkljana i način zatvaranja glasnih žica. Zato reakcija na isti događaj može biti viši glas kod jedne osobe, dublji kod druge, a kod treće kratka promena boje glasa ili jačine.
Zašto glasne žice prave različit osnovni ton
Glasne žice, odnosno glasnice, ponašaju se kao vibrirajuće strukture čija se svojstva razlikuju među ljudima. Njihova dužina, masa, debljina i napetost utiču na brzinu titranja. Sporije titranje uglavnom daje nižu osnovnu frekvenciju, koju čujemo kao dublji ton, dok brže titranje daje viši ton.
Veličina i građa grkljana takođe imaju značaj. Kod odraslih muškaraca glasnice su u proseku duže i masivnije nego kod žena, ali postoje velike individualne razlike unutar obe grupe. Zbog toga sama polna pripadnost ne određuje tačno kako će nečiji glas zvučati.
Tokom snažne emocije napetost mišića može da promeni način na koji glasnice vibriraju. Neko će zbog toga govoriti višim i napetijim glasom, dok druga osoba može spustiti glas, usporiti govor ili proizvesti promukliji zvuk.
Kako isti događaj menja glas na različite načine
Emocionalna reakcija počinje u nervnom sistemu, ali se zatim prenosi na čitavo telo. Kada osoba doživi strah, uzbuđenje ili iznenađenje, menja se aktivnost autonomnog nervnog sistema. Disanje može postati brže, srčani rad se ubrzava, a mišići menjaju napetost. Sve to može uticati na govor.
Na primer, nagli strah može dovesti do kraćih i bržih udisaja, napetosti u grlu i drugačijeg pritiska vazduha ispod glasnica. Kod jedne osobe rezultat može biti viši i oštriji glas, dok druga može imati kraći, dublji ili slabiji zvuk. Nije sam događaj taj koji direktno proizvodi određenu boju glasa, već telesni odgovor osobe na njega.
Važna je i navika. Neko prirodno govori kroz opušteniji grkljan, dok druga osoba koristi više mišićne napetosti ili drugačiji položaj jezika i usana. Kada se na to nadoveže emocionalna reakcija, razlika u zvuku može postati još izraženija.
Zašto boja glasa nije isto što i visina glasa
Visina glasa prvenstveno zavisi od osnovne frekvencije titranja glasnica, ali boja glasa zavisi od mnogo šireg skupa karakteristika. Ona je povezana sa oblikom i veličinom prostora kroz koji zvuk prolazi, kao i sa odnosom različitih frekvencija u zvučnom signalu.
Dve osobe mogu proizvesti približno isti osnovni ton, a da ipak zvuče potpuno drugačije. Jedna može imati svetliji i oštriji zvuk, dok druga može zvučati tamnije, punije ili promuklije. Na to utiču anatomija, način artikulacije i navike govora.
Zato opis da je neko promenio glas ne mora značiti da mu je glas postao samo dublji ili viši. Promena može biti u jačini, boji, ritmu, brzini ili načinu izgovora, a sve te osobine zajedno određuju kako slušalac doživljava zvuk.
Zašto se glas menja i tokom života
Glas nije isti tokom celog života. U detinjstvu su glasnice manje, a grkljan drugačije građen. Tokom puberteta dolazi do velikih anatomskih i hormonskih promena, naročito kod dečaka, pa glasnice postaju duže i masivnije, a glas se obično spušta.
Kasnije na glas mogu uticati starenje, promene u mišićima i tkivima grkljana, način korišćenja glasa i stanje sluzokože. Privremene promene mogu izazvati prehlada, upala, dehidracija ili naprezanje glasnica.
Zbog svega toga isti emocionalni događaj nema univerzalni zvučni odgovor. Nervni sistem pokreće reakciju, ali konačan glas zavisi od anatomije, disanja, mišićne napetosti, načina govora i trenutnog stanja glasnica. Upravo kombinacija tih faktora čini glas svake osobe prepoznatljivim.
