Kosa i nokti izgledaju kao delovi tela koji samo izrastaju iz kože, ali njihov rast pokreću ćelije koje se nalaze u živom tkivu. Kod kose se novi deo dlake formira u folikulu, odnosno korenu dlake, dok se nokat stvara u području nokatne matrice. Ćelije tamo nastavljaju da se dele i proizvode novi materijal, pa se stariji deo postepeno pomera ka spolja.
Rast počinje u živom delu tkiva
Sam deo kose koji vidimo iznad kože uglavnom se sastoji od keratinizovanih ćelija koje više nisu žive. Slično važi za vidljivi deo nokta, koji je izgrađen od slojeva čvrstog keratina. Zato njihovo produžavanje ne znači da se mrtvi deo sam obnavlja, već da novi materijal stalno nastaje u osnovi i potiskuje prethodno formirani deo.
Zbog toga rast ne prestaje čim kosa ili nokat postanu vidljivi. Mesto stvaranja ostaje aktivno, a novi materijal nastavlja da se dodaje sve dok ćelije u odgovarajućem tkivu dobijaju signale i uslove potrebne za svoj rad.
Kako raste kosa
U folikulu dlake nalazi se područje u kojem se ćelije brzo dele i stvaraju strukturu buduće dlake. One se postepeno pomeraju naviše, gube jedro i druge karakteristike živih ćelija i postaju deo keratinizovane dlake. Svaki novi sloj tako doprinosi njenom produžavanju.
Rast kose nije neprekidan tokom čitavog života svake pojedinačne dlake. Folikuli prolaze kroz različite faze, uključujući aktivnu fazu rasta, prelaznu fazu i fazu mirovanja. Kada određena dlaka završi svoj ciklus, ona može ispasti, a folikul kasnije započinje stvaranje nove dlake.
Brzina rasta razlikuje se među ljudima i zavisi od genetike, hormona, starosti, zdravstvenog stanja i drugih faktora. Zbog toga kosa ne raste istom brzinom kod svih osoba niti svaki deo kože glave daje potpuno isti rezultat.
Kako raste nokat
Nokat nastaje pre svega u području matrice, koje se nalazi ispod kože pri njegovoj osnovi. Ćelije matrice stvaraju keratinizovani materijal i potiskuju već formirani deo prema vrhu prsta. Zbog tog stalnog pritiska nokat se postepeno pomera napred preko svog ležišta.
Za razliku od kose, nokat raste kao čvrsta ploča koja se produžava u jednom smeru. Vidljivi deo nema sopstveni mehanizam koji bi ga terao da raste; njegovo pomeranje rezultat je stalnog stvaranja novih ćelija u matrici.
Brzina rasta noktiju može se razlikovati između prstiju i ljudi. Na nju utiču starost, genetika, hormoni, ishrana i opšte stanje organizma, a kod noktiju na rukama rast je uglavnom brži nego kod noktiju na nogama.
Zašto telo uopšte nastavlja ovaj proces
Rast kose i noktiju nije zaseban program koji se uključuje tek kada nešto izraste. On je posledica aktivnosti specijalizovanih ćelija koje imaju sopstveni životni ciklus i stalno stvaraju novi keratin. Dok su ti procesi aktivni, materijal se dodaje bez obzira na to koliko je prethodni deo već udaljen od mesta nastanka.
Organizam ne dobija signal da treba da zaustavi rast samo zato što je kosa postala duga ili nokat dostigao određenu dužinu. Zaustavljanje se uglavnom vezuje za prirodne faze ciklusa rasta i promene u ćelijskoj aktivnosti, a ne za samu dužinu vidljivog dela.
To objašnjava i zašto šišanje kose ili skraćivanje noktiju ne menja njihov osnovni mehanizam rasta. Sečenjem se uklanja deo koji je već formiran, dok se folikul dlake ili matrica nokta nalaze dublje i nastavljaju da stvaraju novi materijal.
Kada rast može da se uspori ili promeni
Rast nije uvek iste brzine. Promene u organizmu, hormonske oscilacije, određene bolesti, lekovi, stres i nedovoljna dostupnost pojedinih hranljivih materija mogu uticati na aktivnost folikula ili matrice nokta. Zbog toga se ponekad primećuje sporiji rast, promena strukture ili veća lomljivost.
Kod kose je posebno važan ciklus folikula. Veći broj folikula može istovremeno preći u fazu mirovanja, pa se količina dlaka koje ispadaju povećava. Kod noktiju se promene često vide kroz sporije produžavanje, promenu površine ili debljine.
Suština je da ni kosa ni nokti ne rastu zato što njihov vidljivi deo ima sposobnost samostalnog stvaranja novog tkiva. Rast održavaju žive ćelije u korenu kose i matrici nokta, koje stalno proizvode novi keratinizovani materijal. Dok su ta područja aktivna, novi deo potiskuje stari i proces se nastavlja.
