Prečišćivač vazduha uklanja sitne čestice tako što vazduh iz prostorije prinudno provodi kroz jedan ili više filtera. Ventilator stvara strujanje, vazduh ulazi u uređaj, prolazi kroz slojeve različitih materijala i zatim se vraća u prostoriju sa manjom količinom određenih nečistoća. Najvažniji deo procesa nije samo usisavanje, već način na koji filter zadržava čestice različitih veličina. Kod pojedinih uređaja dodatnu ulogu imaju filteri sa aktivnim ugljem ili drugi sistemi namenjeni gasovima i mirisima.
Ventilator pokreće vazduh kroz uređaj
Uloga ventilatora nije samo da pomera vazduh kroz kućište. Njegov protok određuje koliko puta određena količina vazduha može biti obrađena tokom rada, pa izbor brzine direktno utiče na ukupni učinak sistema. Prečišćivač ne može da filtrira vazduh ako ga ne pokrene kroz svoj unutrašnji sistem. Ventilator stvara razliku pritiska koja uvlači vazduh iz prostorije kroz ulazne otvore. Vazduh zatim prolazi kroz filtere i izlazi nazad u prostoriju, čime se postepeno obrađuje sve veći deo vazduha u prostoru.
Brzina ventilatora utiče na količinu vazduha koja može da prođe kroz uređaj tokom određenog vremena. Viša brzina obično znači veći protok, ali može povećati buku i potrošnju energije. Zbog toga uređaj često ima više režima rada, od tihog kontinuiranog rada do jačeg filtriranja kada je potrebno brzo smanjiti koncentraciju čestica.
Filter zadržava čestice različitih veličina
Glavni mehanički filter sastoji se od vlakana kroz koja vazduh može da prođe, dok se deo čestica zadržava. To nije isto što i sito koje jednostavno propušta samo manje čestice. Čestice se mogu zadržati različitim fizičkim mehanizmima, uključujući presretanje, sudar sa vlaknima i druge efekte koji zavise od njihove veličine i kretanja kroz materijal.
Kod finih filtera veoma sitne čestice mogu biti zarobljene u složenoj mreži vlakana. Što je filter projektovan za efikasnije zadržavanje sitnih čestica, veći može biti otpor protoku vazduha. Zbog toga konstrukcija mora da uskladi gustinu filtera sa mogućnošću ventilatora da obezbedi dovoljan protok.
Kada se filter postepeno napuni prašinom, njegov otpor može porasti. Ventilator tada mora da radi pod nepovoljnijim uslovima, a protok može opasti. Zbog toga redovna zamena ili čišćenje dela sistema, kada je to predviđeno, nije samo pitanje održavanja već i uslova potrebnih za normalan rad uređaja.
Šta se dešava sa veoma sitnim česticama
Efikasnost filtera zavisi od konstrukcije i veličine čestica koje treba zadržati. Sitne čestice mogu biti posebno zahtevne jer su dovoljno male da se ponašaju drugačije od krupne prašine, ali filter sa odgovarajućom strukturom vlakana može značajan deo njih zadržati tokom prolaska vazduha. Zato se kod prečišćivača često navodi klasa ili standard filtera koji opisuje njegove karakteristike.
Vlakna filtera ne moraju biti raspoređena kao jednostavna prepreka. Njihova gustina, debljina i raspored zajedno određuju kako će se čestice kretati kroz materijal i gde će se zadržati.
Neki uređaji imaju filtere sa velikom ukupnom površinom. Umesto da vazduh prolazi kroz mali ravan komad materijala, filter može biti savijen u mnogo nabora, čime se povećava površina kroz koju vazduh može da prolazi. Tako se dobija više prostora za filtriranje bez potrebe da sam uređaj zauzima mnogo veću zapreminu.
Važno je i da filter bude pravilno postavljen i zaptiven. Ako vazduh može da zaobiđe filterski materijal kroz otvor između kućišta i filtera, deo čestica može proći bez odgovarajuće obrade. Efikasan sistem zato zavisi i od protoka kroz predviđeni put, a ne samo od kvaliteta samog filterskog materijala.
Aktivni ugalj ima drugačiji zadatak
Prečišćavanje čestica i uklanjanje gasovitih materija nisu potpuno isti proces. Filter sa aktivnim ugljem koristi veoma porozan materijal velike unutrašnje površine koji može da zadrži određene gasove i jedinjenja odgovorna za deo neprijatnih mirisa. On zato dopunjuje mehanički filter umesto da ga jednostavno zameni.
Količina aktivnog uglja i konstrukcija uloška utiču na njegovu efikasnost. Tanak sloj uglja može imati ograničen kapacitet, dok veća količina materijala može omogućiti duži kontakt sa vazduhom. Kao i kod drugih filtera, performanse zavise od konkretnog modela i materija koje su prisutne u prostoriji.
Zašto je važan ceo proces, a ne samo filter
Zbog toga se učinak uređaja procenjuje kroz kombinaciju efikasnosti filtriranja i količine vazduha koju može da obradi tokom rada.
Prečišćivač vazduha radi kao sistem u kojem ventilator, kućište, zaptivanje i filteri moraju pravilno da sarađuju. Ako je protok premali, kroz filter će proći manje vazduha tokom vremena. Ako je filter zapušen ili loše postavljen, uređaj takođe neće raditi u predviđenim uslovima.
Zato rezultat ne zavisi samo od toga koliko je filter efikasan u laboratorijskom testu, već i od toga koliko vazduha uređaj stvarno obradi u prostoriji i koliko dugo radi. Kontinuirano uvlačenje vazduha omogućava da se vazduh iz prostorije više puta provede kroz sistem, pa se koncentracija određenih čestica može postepeno smanjivati. Suština rada je jednostavna: ventilator dovodi vazduh do filtera, filterski materijal zadržava deo čestica, a uređaj vraća obrađeni vazduh u prostoriju. Kod kombinovanih sistema dodatni sloj, poput aktivnog uglja, preuzima deo gasovitih zagađivača. Tako prečišćivač ne „uništava“ prašinu i čestice, već ih fizički odvaja od vazduha koji prolazi kroz njegov sistem.
